Duisternis in Games

Zo nu en dan vind ik het heerlijk om mezelf virtueel onder te dompelen in grimmigheid. Er zijn maar zat media die daarin kunnen voorzien. Een heel belangrijk element bij bangmakerij is duisternis. In horror films gebeuren de engste dingen vooral in het donker. Als je ergens bent en het licht doet het niet, wees op je hoede: de horror lurkt om de hoek! Mulder en Scully in The X-Files checken mid-seizoen 1 al niet eens meer de lichtknop, want die werkt toch nooit. Pak de zaklampjes er maar bij FBI agentjes!

Die enigszins geforceerde duisternis is toch belangrijk, want het maakt de X-Files spannender, mysterieuzer en enger. Alles lekker donker maken werkt bij het medium video games ook heel goed. Veel (survival-) horror games zitten vol met “ik zie geen reet” momenten. Welke games passen duisternis erg goed toe en hoe verwerken ze het qua spelbeleving? Is het altijd wel een geslaagde beleving wanneer je niks ziet? Ik laat mijn eh… licht hier eens op schijnen!

What a terrible night to have a game

Een game bewust heel erg pikkedonker maken is iets dat maar weinig gamedevelopers doen. De doodsimpele reden is natuurlijk dat het lastig speelt wanneer je niks ziet. Bij games is dit nog irritanter dan andere media omdat je interactief aan de gang moet. Toch speel ik al 30 jaar lang geregeld een game die zwarter is dan mijn bittere bak koffie s’ochtends. Ik zocht dat soort games altijd al uit, want ik hield al op vroege leeftijd van enge games. Ook al is het allemaal donker, ik wil het spelen. Duisternis maakt alles enger en dat werkt al helemaal goed bij een interactief medium als een game. Toen de Franse gamestudio Infogrames één van de allereerste horror games ooit maakte, was de titel niet voor niets “Alone in the Dark”. Het medium games is in wezen perfect voor duistere bangmakerij, maar dit goed uitvoeren is zo makkelijk nog niet.

Zo kan ik mij nog goed herinneren dat ik vroeger met Doom op de pc veel aan het sleutelen was met mijn monitor instellingen, want ik zag vaak geen (demonen-)kont (zij helaas wel die van mij). Dit gebeurde bij menig game destijds. Als je nu de 30 jaar oude Alone in the Dark speelt, zal je opvallen dat de game grotendeels allesbehalve “dark” te noemen is. Ergens wel een wijze keuze, want zodra een game een beetje donker werd zag je ook écht niks op je oude monitor of tv. Alone in the Dark had wél een aantal onspeelbaar pikzwarte gebieden, waarvoor je een lichtbron moest vinden. Vandaag de dag is dit nog altijd een (soort van) gameplay mechanic in games. De meeste horror- en griezelgames vermijden vaak dat je zonder enige lichtbron door de duisternis moet, met name omdat het té slecht te zien is voor de speler.

Baden in duisternis

De eerste game waar ik echt hele stukken door gebieden van 0.0 tot 0.2 Lumen heen waadde was met Silent Hill op de PS1. Ah, maar heb je dan geen lamp in die game? Jawel! Je hebt wel een lamp in Silent Hill, maar de gemene rotstreek is dat het licht vijanden aantrekt. Dat wil je niet. Harry “Clumsy” Mason vecht slechter dan een kleuter in een dwangbuis en kogels zijn schaarser dan niet-struikelende mensen in horrorfilms. Daarom loop je bijna heel de game in het donker aan te klooien om, met gematigd succes, zo de monsters te ontlopen. Dit is natuurlijk ook wat de makers willen dat je doet, en gelukkig hebben ze ervoor gezorgd dat je bij Silent Hill (net als in het echt) wel íets kan zien in het donker. Sterker nog: je ogen “wennen” zelfs aan het donker, want vanaf deel 2 wordt het beeld langzaam iets minder duister als je langere tijd je lamp uit laat. Daarbij moet ik toegeven: het werkt. De oude Silent Hill games zijn nog altijd intens en eng.

Toch speel je in games nog altijd zelden in de échte duisternis zonder dat er een lichtbron zoals een fakkel of zaklamp permanent aan te pas moet komen. Zelfs in horror games is het schaars dat je door een volledig onverlicht gebied loopt en dat is natuurlijk omdat het al snel onspeelbaar wordt. Inmiddels zijn moderne tv’s wel beter in het “laten zien” van duisternis, paradoxaal genoeg. Wie weet wordt “pikkedonker gameplay” frequenter als de meeste mensen een OLED tv in huis hebben gehaald. Toch blijven developers nieuwe dingen proberen qua toepassing van duisternis in games. Zo doen de Outlast games echt iets gaafs door je echt in het pikke-pikkedonker te laten kruipen met een camera met nachtvisie. Dit levert een uitstekende zenuwinzinking generator op, vooral omdat je weerloos bent en enkel kunt vluchten en verstoppen.

Ander gebruik van duisternis in games

Uiteindelijk kun je duisternis in games ook echt als een gameplay mechanic gebruiken. Meestal wordt dit gekoppeld aan een dag/nacht cyclus en dat je dan de duisternis niet in mag of beter kan vermijden. Zo is bij Zelda: The Ocarina of Time het ’s snachts een stuk gevaarlijker, komen er andere vijanden en is heel de sfeer spooky. Dit vormde uiteindelijk een template voor heel veel games die met een dag- en nachtcyclus werken. De eerste game die dit trouwens deed was Castlevania II: Simon’s Quest, niet Ocarina of Time! Een paar andere noemenswaardige games die sterk gebruik maken van een dag/nacht cyclus waarbij de nacht veel onheil brengt: Dragon’s Dogma, Final Fantasy XV, Boktai en natuurlijk Minecraft.

Hallo duisternis oude vriend! Je hebt daar tegenover ook games waarbij de nacht en schaduw je beste vriend is. Dit is vooral bij stealth games een ding zoals bij de Thief gamereeks, die ook best een creepy sfeertje hebben. Splinter Cell is onspeelbaar zonder duisternis. Hierin ben jij als sneaky superagent Sam Fisher zélf de horror vanuit de schaduw. In The Darkness wil je juist alles zo duister mogelijk hebben en sloop je vaak zoveel mogelijk verlichting, omdat je dan je powers het beste kunt gebruiken. Ook met deze “duisternis als vriend” mechanic zou men nog wel meer kunnen doen. Kortom, er valt nog genoeg duisternis in games te maken, verkennen en ervaren!

Ik zal in een later artikel een aantal horror games “uitlichten” die het beste gebruik maken van duisternis!