Loading...
Mijn blog

Wat is Cyberpunk?

retrogamepapa cyberpunk artikel

Dat Cyberpunk weer helemaal “in” is, valt uiteraard niet te ontkennen. Is het wel überhaupt ooit populair geweest eigenlijk? Bij een bepaalde groep mensen wel, maar mainstream is het wellicht alleen met The Matrix films geweest. Maar dat is net niet full-on “cyberpunk stijl” te noemen. Of wel? Ja, dat is lastig. Wat is cyberpunk dan precies en wie bepaalt dat?

Uitvinding van de term cyberpunk

Veel mensen weten niet wanneer voor het eerst deze term werd genoemd. Ik moest dit ook opzoeken, zal ik eerlijk zeggen! Het begon niet met het gelijknamige tabletop-roleplaying boek. Ook komt de term niet van Philip K. Dick of andere iconische science-fiction schrijvers. Weten we het eigenlijk wel? Vaak ontstaat de term ook binnen een community. De eerste survival-horror games werden niet door de makers als dusdanig genoemd. Andere mensen kwamen met die term. Echter is cyberpunk wel door echt één persoon bedacht: schrijver en tech-wiz Bruce Bethke. Hij schreef in 1980 een short-story genaamd “Cyberpunk!”, welke werd gepubliceerd in 1983.

Bruce Bethke had daarbij zelf niet de arrogantie om te vinden dat hij hiermee een geheel eigen genre-stijl had gecreëerd. Bovendien zijn veel elementen voortgekomen vanuit de “new wave sci-fi” uit de jaren ’60-’70. William Gibson kwam met Neuromancer in 1984, die in een zelfde soort wereld plaatsvond als “Cyberpunk!”. Vanaf dat moment begonnen sci-fi schrijvers, editors, liefhebbers en critici in tijdschriften deze wereldstijl te omschrijven met die bewoording. Met name sci-fi editor Gardner Dozois gebruikte de term veel, en hij wordt ook gezien als één van de personen dankzij wie het een algemene term werd.

cyberpunk logos evolutie gemaakt door retrogamepapa
Evolutie van het logo

Kenmerken van cyberpunk

Wanneer kun je het als dusdanig noemen? Het is in elk geval een soort science-fiction, maar dan met bepaalde kenmerken. Het gaat eigenlijk altijd over de toekomst. Ten tijde van schrijven dan, want Blade Runner (1982) speelt zich af in 2019. Wat zijn dan de verdere eigenschappen die een medium moet hebben? Laat ik ze eens voor je op een rijtje zetten:

  • Dystopisch toekomstbeeld. Vervuild, overbevolkt en altijd nacht. Vaak gepaard met veel kutweer. Meeste verhalen spelen af in 1 mega-stad.
  • Grote onpersoonlijke corporaties zijn de baas.
  • Wereld zit vol tech en het is alledaags. Overal zijn computers, robots, AI en cybernetics. Vrijwel iedereen heeft cyberware/augmentations aan zijn/haar lichaam. Doodnormaal.
  • Computers, hacking en cyberspace. Vaak met een cyberspace-wereld waar je als digitale zelf in kunt.

Qua verhaal draait het meestal om underdog/anti-hero types die het opnemen tegen grote corporaties. Een mensenleven is weinig waard en de wereld is compleet meedogenloos, al is er wel veel seks en drugs. Daarbij zitten er bijna altijd detective-elementen in. Dit zijn echter naar mijn gevoel geen verplichte (plot-)punten die nodig zijn om iets cyberpunk te kunnen noemen. Om iets als dusdanig te kunnen noemen vind ik dat het toch echt aan 3 van de 4 hierboven genoemde bulletpoints moet voldoen.

Op YouTube staat ook een mooie lange uitleg.

Voorbeelden

Het wel of niet iets cyberpunk noemen is ergens ook een vorm van hokjesduwen, wat ergens ook altijd best sullig is. Uiteraard zijn er ook boeken, films en games die het net niet zijn, of slechts lichtelijk cyberpunky. Sommige mensen zullen iets ook cyberpunk noemen terwijl anderen dit niet vinden. Hieronder een chronologische lijst van wat ik echt cyberpunk media vind.

  • Cyberpunk! (1980, 1883). Het verhaal die de term uitvond.
  • Blade Runner (1982). Dit meesterwerk gebaseerd op Philip K. Dick’s werk was niet bedoeld als cyberpunk, daar de term eigenlijk nog maar amper bestond. Maar toch vind ik het echt erbij horen.
  • Akira (1982). Manga comic.
  • Neuromancer (1983). Boek.
  • Hardwired (1986). Boek.
  • Robocop (1987). Film.
  • Cyberpunk (1988, 1990). Tabletop RPG boek.
  • Shadowrun (1989). Tabletop RPG boek. Gevolgd door games in 1991.
  • Syndicate (1993). Strategy videogame.
  • Deus Ex (2000). RPG game in first person
  • Altered Carbon (2002). Boek.
  • VA-11 Hall-A (2016). Verhalende game. Lees hier mijn review.
  • Observer (2017). Detective horror game Game. Lees hier mijn review.
  • Cyberpunk 2077 (2020). Open world RPG (game).

Uiteraard is er meer, maar ik vind wel dat je niet zomaar elk futurische setting met beetje slecht weer en wat tech gelijk cyberpunk kunt noemen.

observer cyberpunk 1984 george orwell
Screenshot van Observer: George Orwell’s boek 1984 heeft zeker raakvlakken met cyberpunk.

Wat is Cyberpunk 2020 en 2077 dan?

Mike Pondsmith heeft de tabletop roleplaying game ontwikkeld met de term zelf. Zo’n tabletop RPG uitbrengen en uitleggen gaat altijd gepaard met een dik boekwerk dat dan heel de wereld uitlegt, met verhalen en characters. Het is echt worldbuilding. De eerste grote officiële versie hiervan kwam uit in 1990 en heette Cyberpunk 2020. De langverwachte game Cyberpunk 2077 is echt helemaal in de wereld die Mike Pondsmith heeft gebouwd. De man zelf werkt er ook aan mee, waarbij vrijwel alles langs hem wordt gepaasd of het wel zijn “cyberstamp of approval” krijgt.

Er is sindskort een nieuwe versie uit, genaamd Cyberpunk RED. Je raadt het al: hier heeft CD Project Red ook aan meegewerkt. Ik heb zelf nog nooit een blik geworpen in het oude Cyberpunk 2020 boekwerk. Dat klinkt gek, voor een groot cyberpunk-stijl liefhebber als ik, maar om eerlijk te zijn wist ik gewoonweg niet dat het bestond. Ik ben ook erg benieuwd naar zowel deze oude editie, alsook naar de nieuwe RED versie die uitkomt.

vallhalla VA-11 Hall-A cyberpunk game

Afsluitend

De wereldstijl van cyberpunk is dankzij CD Project Red (en Mike Pondsmith) vele malen bekender nu. Waarbij de term eerst enkel bekend was bij “nerds” en sci-fi liefhebbers (synoniem?), is het nu een meer algemeen bekende term. Ik betwijfel of cyberpunk wel écht zo populair wordt zoals fantasy dat werd met Lord of the Rings en Game of Thrones. Niet dat dit hoeft, maar een beetje meer succes zou wel mogen. De meest recente grote cyberpunk-film, de geniale Bladerunner 2049, had een erg matige boxoffice omzet. Het bewees dat weinig lui zin hadden in vage dystopische sci-fi (ik wel!). Maar CD Projekt Red heeft al wel aangekondigd dat ze ver de Witcher 3 launch-sales cijfers voorbij hebben gestreefd met Cyberpunk 2077 pre-orders. Dus wie weet.

Hopelijk is met dit overzichtelijke en beknopte artikel een beetje duidelijk wat cyberpunk is! Uiteraard kun je er in wezen eindeloos over door blijven hacken en zagen. De term is nu cultureel erfgoed. Zonder alle in dit artikel genoemde namen en media is het uitgegroeid tot datgene wat het nu is. En dat vind ik toch altijd een prachtig fenomeen. Heb ik volgens jou nog iets cyber-hack-sentieels gemist, let me know!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.